Column bestuurder Erik Wissink
“Veiligheid en liefde zijn geen zachte randvoorwaarden”
Recent hebben wij afscheid moeten nemen van mijn vader. Een heel verdrietig moment, ondanks zijn hoge leeftijd. Naast het verdriet en het eerste gemis worden mijn broer en ik overspoeld door vele mooie herinneringen. Zeker wanneer je het ouderlijk huis weer binnenstapt. Een huis dat altijd gevuld was met liefde, aandacht en zorg voor elkaar.
In de voorbereiding op het afscheid kwamen heel veel foto’s voorbij. Foto’s uit de jeugd van mijn vader en uit die van onszelf. Dan realiseer je je pas dat wat je altijd als normaal hebt beschouwd, helemaal niet zo vanzelfsprekend is. Opgroeien in een liefdevol gezin, waarin vertrouwen en zorg voor elkaar de basis vormden, was een groot voorrecht. Ik zei letterlijk tegen mijn broer dat wij enorme “mazzelpikken” zijn geweest. Die basis heeft mede bepaald wie wij als volwassenen zijn geworden en wat wij op onze beurt aan onze kinderen proberen mee te geven.
Ook de jeugd van mijn vader heeft hem gevormd. Hij maakte als jonge jongen de oorlog mee in Utrecht, liep hongertochten naar Dieren en moest na het overlijden van zijn vader al vroeg veel verantwoordelijkheid dragen. Wij denken dat daar de oorsprong lag van de zorgen die hij, vooral op latere leeftijd, vaak uitsprak over zijn zoons en onze gezinnen. Dat stond naast zijn vrolijkheid en zijn vermogen om te genieten. Juist die combinatie maakte hem tot wie hij was. We zullen hem enorm missen.
Niet voor ieder kind vanzelfsprekend
Terugkijken op zijn jeugd en op die van mijn broer en mij maakt ook de pedagoog in mij wakker. Veel professionals kunnen gelukkig terugzien op een jeugd waarin zij zich veilig en geliefd hebben kunnen ontwikkelen. Juist daardoor ligt het risico op de loer dat we die veiligheid ook bij anderen als vanzelfsprekend veronderstellen. Maar voor lang niet ieder kind is dat de werkelijkheid.
Hoeveel zicht hebben wij werkelijk op de omgeving waarin kinderen opgroeien? Kennen wij niet alleen het kind in de klas, maar ook het gezin, de buurt en de omstandigheden die dagelijks van invloed zijn? En durven we te zien wat er nodig is, zonder direct te verklaren, te labelen of te oordelen?
De totale ontwikkeling van het kind centraal
Daarom ben ik blij dat de besturen in onze regio hebben gekozen voor de visie op een inclusieve leer- en ontwikkelomgeving. Een omgeving waarin onderwijs, kinderopvang, jeugdhulp, gemeenten en andere partners samen bouwen aan een stevige pedagogische basis en aan multidisciplinaire teams. Niet het systeem of de afzonderlijke opdracht staat daarin centraal, maar de totale ontwikkeling van het kind.
Dat vraagt ook aandacht voor ouders die het even niet meer weten of die het, in de drukte en onzekerheid van het bestaan, moeilijk vinden om hun kinderen die veilige basis te bieden. Soms gaat het daarbij niet om onwil, maar om overbelasting, armoede, onzekerheid, gezondheidsproblemen of het ontbreken van een ondersteunend netwerk. En soms moet, gedacht vanuit de piramide van Maslow, eerst worden geïnvesteerd in de meest elementaire basisbehoeften: eten, wonen, rust en veiligheid. Pas dan ontstaat ruimte voor leren en ontwikkelen.
Vroegtijdig zien, nabij zijn en handelen
Mijn oproep is daarom om nooit bij voorbaat aan te nemen dat ieder kind over die veilige basis beschikt. Laten we gezamenlijk investeren in vroegtijdig zien, nabij zijn en handelen. Van onderwijsprofessionals vraagt het reflectie: hoe goed kennen wij onze kinderen en hun gezinnen werkelijk? Van ketenpartners vraagt het dat zij samen investeren in het jonge kind en ervoor zorgen dat pedagogische ondersteuning op en rond iedere school beschikbaar is. En bestuurders staan misschien wel voor de scherpste vraag: organiseren wij onze samenwerking vanuit onze eigen systemen, of vanuit wat een kind en een gezin nodig hebben?
Die nabijheid vraagt ook dat we oordeelloos omgaan met verschillen tussen gezinnen en culturen. Opvattingen over opvoeding, zorg, gezag, gemeenschap en de rol van school kunnen uiteenlopen. Oordeelloos betekent niet dat we alles goedvinden of dat veiligheid onderhandelbaar wordt. Het betekent wel dat we eerst proberen te begrijpen voordat we beoordelen, dat we nieuwsgierig blijven naar de waarden achter gedrag en dat we het gesprek voeren vanuit gelijkwaardigheid. Alleen dan ontstaat het vertrouwen waarin ouders zich durven uitspreken en professionals werkelijk naast een gezin kunnen staan.
Veiligheid en liefde zijn geen zachte randvoorwaarden. Ze vormen de bodem waarop vertrouwen, veerkracht en ontwikkeling kunnen groeien. Ik heb die bodem van huis uit meegekregen. Daar ben ik, juist nu, diep dankbaar voor. De gezamenlijke opgave is dat ieder kind, ongeacht achtergrond of cultuur, mag ervaren: ik word gezien, ik hoor erbij en er zijn mensen die mij helpen om mij veilig te ontwikkelen.