Sinds de invoering van Passend Onderwijs in 2014 en de beweging richting Inclusief Onderwijs in 2035 blijven steeds meer leerlingen met zorgvragen in het regulier onderwijs. Dit kan leiden tot zogenoemd ‘onbegrepen gedrag’ in de klas en vraagt om versterking van het pedagogisch handelen van onderwijsprofessionals.

Zuiderbos, met drie scholen in Brabant en opgericht in 1984 vanuit Reinier van Arkel en Herlaarhof, heeft meer dan 40 jaar ervaring in het omgaan met onbegrepen gedrag in relatie tot onderwijs. In deze periode heeft de organisatie veel kennis, methodieken en handelingsarrangementen ontwikkeld die toepasbaar zijn in het regulier onderwijs. De expertise van Zuiderbos is gebaseerd op vijf pijlers: het gedragsclassificatiemodel, kennis van psychopathologie (met name neurodiversiteit en hechtingsproblematiek), het principe ‘de basis op orde’, Veilig Werken met Kinderen en Jeugd (VWKJ) en een dosis gezond verstand.

Sinds 2015 ondersteunt Zuiderbos scholen in het primair en voortgezet onderwijs met trajectbegeleiding voor individuele leerlingen, meestal via arrangementen vanuit samenwerkingsverbanden. Het doel is om de onderwijs- en ondersteuningsbehoeften van de leerling in kaart te brengen en af te stemmen op het onderwijsaanbod in de klas of school. Inmiddels doen we dit ook in het mbo.

Door de jaren heen is gebleken dat de kennis en aanpak rondom onbegrepen gedrag niet alleen waardevol is voor individuele leerlingen en leerkrachten, maar ook toepasbaar blijkt op grotere groepen. Wat effectief blijkt voor één leerling, werkt vaak ook voor meerdere leerlingen, een hele klas of zelfs een team. Daarom richt Zuiderbos zich steeds meer op bredere ondersteuning binnen scholen.

Sinds 2022 werkt Zuiderbos onder de naam MET Zuiderbos samen met scholen die hulpvragen hebben rondom gedrag in bredere zin. In plaats van gedrag te koppelen aan één leerling, wordt gekeken naar onbegrepen gedrag als schoolbrede uitdaging. Inmiddels zijn er maatwerktrajecten opgezet bij verschillende scholen in het primair en voortgezet onderwijs. Deze samenwerking kan plaatsvinden via samenwerkingsverbanden, pilots of directe overeenkomsten met scholen.

Omdat elke school verschilt in cultuur, omvang, populatie en hulpvragen, werkt Zuiderbos altijd met maatwerk. Het traject start met observeren en luisteren: in klassen, tijdens pauzes en in gesprekken met leerkrachten, ondersteuners, intern begeleiders en schoolleiding. Gedrag wordt geanalyseerd en geduid, waarna feedback en advies volgen. Daarnaast organiseert Zuiderbos workshops, intervisies en praktische begeleiding in de klas.

Een belangrijk uitgangspunt is het oordeelloos kijken naar gedrag en het begrijpen van mogelijke achtergronden, zoals karakterverschillen of neurodiversiteit. De begeleiding vindt
zoveel mogelijk plaats in de klas zelf, zodat theorie en praktijk direct verbonden blijven. Het doel is dat teams een gezamenlijke taal ontwikkelen rondom gedrag en als team samenwerken aan oplossingen. Daarbij speelt het gedrag van de leerkracht een belangrijke rol: reflectie op het eigen handelen is vaak het begin van verandering.

Scholen ervaren de samenwerking vaak als een nieuwe start die energie en richting geeft. Tegelijkertijd leert Zuiderbos zelf ook van de samenwerking, bijvoorbeeld over de dilemma’s waar scholen mee te maken hebben, de rol van ouders en de grenzen tussen onderwijs en zorg.

Na afloop van een traject blijven veel scholen zich verder professionaliseren, bijvoorbeeld op het gebied van gedragsclassificatie, pedagogisch tact, geweldloos verzet, veilig werken of omgaan met neurodiversiteit. Wanneer scholen structureel aandacht besteden aan gedrag en professionalisering, blijkt bovendien dat het aantal individuele hulpvragen en verwijzingen afneemt.

Het uiteindelijke doel van Zuiderbos is om kennis en handelingsmogelijkheden rondom gedrag uit het gespecialiseerd onderwijs over te dragen aan professionals in het regulier onderwijs. Zo kunnen meer leerlingen dicht bij huis naar een passende school gaan en zich daar succesvol ontwikkelen.

Ben je nieuwsgierig geworden naar wat er binnen jouw school mogelijk is of wil je eens sparren over een hulpvraag, bel of mail dan gewoon even met Sanne of Jürg. In bijgaande link vind je onze folder.

Download folder