In gesprek met Joris Elbers

“Laten we het gewoon eens gaan doen”

Op 1 oktober is Joris Elbers gestart als directeur-bestuurder van SWV Helmond-Peelland VO. Daarvoor werkte hij vijf en een half jaar bij Perspectief op School. Eerder was hij bijna vier jaar bestuurder in het PO, bij SWV PO 30 06. We gingen met Joris in gesprek over zijn eerste weken, het verhaal achter de data, regulier als eerste route en de samenwerking tussen PO en VO.

“Het voelt als thuiskomen”

Joris noemt zijn eerste weken geweldig. “Het voelt als thuiskomen. Het is heel fijn om nu zelf de bestuurlijke verantwoordelijkheid te mogen nemen en weer terug te zijn, daar waar mijn hartje sneller gaat kloppen.” Hij koos bewust voor het VO, omdat hij in het PO al bestuurder was geweest.

Het verhaal achter de data

Bij Perspectief op School kwam Joris bij heel veel samenwerkingsverbanden in het land. Overal kwam hij dezelfde uitdaging tegen: hoe kan die weg naar inclusie verder bewandeld worden? Die puzzel neemt hij mee, net als good practices van plekken waar al stappen zijn gezet. “Zou dat bij ons ook kunnen werken?” Maar ook de valkuilen die hij tegenkwam, “daar waar mensen pogingen hebben gedaan, maar eigenlijk niet de stap gezet kregen.”

De gesprekken die hij daar voerde, waren vooral datagedreven. Landelijk en in Helmond ziet hij dat er nu meer naar data wordt gekeken dan toen hij nog als bestuurder bij SWV PO 30 06 werkte. Het allerbelangrijkste wat hij meeneemt, is het belang van het duiden van data door middel van het goede gesprek. “Als je een verandering teweeg wil brengen, heb je een startpunt nodig. De data kan je wat vertellen over dat startpunt. Maar het verhaal achter die data is vele malen belangrijker om ook de juiste interventies in te kunnen zetten.” Daarnaast is volgens hem een gezamenlijke visie nodig. “Waar wil je met elkaar naartoe bewegen? Het is heel mooi dat er ergens een handtekening onder een ondersteuningsplan staat, maar is iedereen ook bereid om met elkaar die volgende stappen te zetten?”

Wat hij met het verhaal achter de data bedoelt, maakt hij concreet met een voorbeeld. “Als je een hoog deelnamepercentage hebt, kun je met elkaar zeggen: dat moet omlaag. Maar dan is het belangrijk om te kijken welke ondersteuningsvraagstukken daaronder liggen. Pas dan kun je met elkaar kijken aan welke knoppen je moet draaien, zodat die leerlingen op een reguliere plek de juiste ondersteuning krijgen.”

Breder kijken dan alleen het kind

Dat vraagt een andere manier van kijken, legt Joris uit. “De tijd van kijken naar het individuele kind, en wat we nou moeten sleutelen aan het kind, verandert in kijken naar de context. In plaats van kinderen te labelen, kijk je naar de ondersteuningsvraag van kinderen, maar ook naar de ondersteuningsvraag van de context.”

Ouders kijken heel begrijpelijk vanuit hun eigen kind en wat dat kind nodig heeft, vertelt Joris. Tegelijkertijd kun je niet voor ieder individu een losse uitzondering blijven creëren. “Je kunt niet altijd met individueel maatwerk aan de slag gaan, en dat moet je ook niet willen: we moeten juist de reguliere basisstructuur zó versterken dat veel meer leerlingen daarin vanzelfsprekend meedoen. Als leerlingen eenmaal in het gespecialiseerd onderwijs zitten, hebben ze vaak al meerdere plekken gehad. Ouders zijn dan heel blij dat hun kinderen eindelijk op een plek zitten waar ze rust vinden en ondersteuning krijgen. Dan is het heel moeilijk om te zien dat de omgeving in het regulier ook aan het veranderen is. En dat een terugplaatsing naar een reguliere plek wellicht ook een optie is.”

Ouders vragen zich dan vaak af: wordt het belang van ons kind nog wel meegenomen? Hij vindt dat het samenwerkingsverband die verschuiving helder en inzichtelijk moet maken voor ouders. “Anders hebben ouders geen idee dat de context op het regulier ook daadwerkelijk veranderd is.” Joris spreekt daarbij niet alleen als bestuurder, maar ook uit eigen ervaring als ouder met de overstap tussen speciaal en regulier onderwijs. “Ik weet uit de praktijk hoe spannend die stappen zijn en hoeveel rust het geeft als een kind eindelijk op zijn plek zit. Juist daarom moeten we ouders goed meenemen in wat er op reguliere scholen inmiddels wél mogelijk is.”

Regulier als eerste route

Binnen het samenwerkingsverband VO is gezegd dat het regulier voortgezet onderwijs de eerste route is. Leerlingen uit het primair onderwijs stromen in principe in het regulier voortgezet onderwijs in. De reguliere VO-scholen en het gespecialiseerd onderwijs gaan samen kijken wat daarvoor nodig is. “Of dat een maatwerkklas is, een startklas of aangepaste brugklassen, dat moeten we de komende periode met elkaar bekijken. Want als je puur een nieuwe klas inricht, ga je voorbij aan de vraag die eronder ligt. Gaat het om rust? Gaat het om structuur? Gaat het om meer aandacht?”

“Waar we naar kijken, is dat we het eigenaarschap van de weg naar inclusie bij de scholen en de schoolbesturen neerleggen,” zegt Joris. Dat betekent ook dat er middelen naar de reguliere scholen gaan, waarmee ze zelf hun extra ondersteuning vormgeven. Het samenwerkingsverband ziet zichzelf als verbinder en facilitator. “In plaats van dat wij binnenkomen om problemen op te lossen, proberen we meer samen te kijken hoe ze het op de plekken zelf zo kunnen inrichten dat we de problemen niet meer krijgen.”

Samen met het PO

Joris zette samen met Erik Wissink, bestuurder van SWV Helmond-Peelland PO, zijn handtekening onder een projectplan PO-VO. “Daarin zeggen we niet alleen mooi dat we meer gaan samenwerken. We proberen ook te zorgen voor meer afstemming: welke koers vaar je?” Bij het laatste overleg met de wethouders lichtten beide samenwerkingsverbanden samen hun ondersteuningsplan toe. De overeenkomsten zitten in de weg naar inclusie en in meer kijken naar de context. Het VO ziet het regulier als eerste route. Het PO wil leerlingen zo goed mogelijk ondersteunen om in het regulier te komen en kijkt daarvoor naar een soort kansoverleg. “Hoe kunnen we die kinderen eerder in beeld krijgen?”

Wat al goed gaat, is de samenwerking zelf, op bestuurlijk niveau en tussen twee beleidsmedewerkers, één van het PO en één van het VO, die als projectleider samen optrekken. In samenwerking met de gemeente Helmond loopt nu een onderzoek naar een inclusief scenario. “Als je de zorggelden, de huisvestingsgelden en het leerlingenvervoer erbij pakt: welke mogelijkheden heb je dan? We moeten heel eerlijk zijn. Je kunt niet met hetzelfde geld opeens andere dingen gaan doen.”

Joris ziet ook wat er nog beter kan. “Wat er zeker beter kan, is binnen het PO eerder in kaart brengen welke ondersteuningsbehoeften er zijn, op zowel de reguliere als de gespecialiseerde scholen. En eerder het gesprek aangaan met het VO over welke mogelijkheden er dan zijn. Dat kan echt beter.” De grootste uitdaging ziet hij in een oud automatisme. “Van oudsher wordt gedacht dat leerlingen uit het speciaal onderwijs automatisch doorstromen naar het VSO. En leerlingen van het SBO stromen ook vaak door naar het gespecialiseerd onderwijs. Dat is oud denken. We moeten met elkaar kijken welke van deze leerlingen de overstap kunnen maken naar het reguliere VO.”

Klein beginnen

Wat wil Joris het netwerk meegeven? “Als wij daadwerkelijk vinden dat alle leerlingen een kans verdienen in een inclusieve samenleving, wat heb jij dan als professional in jouw context nodig om dat te realiseren?” Wel met een kanttekening. “Het is een illusie om te denken dat wij nu alle leerlingen binnen het regulier gaan krijgen. Maar laten we eens klein beginnen. Welk type ondersteuningsbehoefte zou ik in mijn context al wel kunnen bedienen, en wat heb ik daarvoor nodig? Laten we het gewoon eens gaan doen, in plaats van er met elkaar heel lang over te blijven praten.”

Ook successen vieren vindt hij belangrijk. “Bij welke leerling is het goed gegaan, en wat hebben we daar met elkaar gedaan?”

Joris sluit af: “We zullen met elkaar moeten kijken hoe we de zaken inrichten. Daarin hebben we elkaar hartstikke hard nodig, want dat kan niemand alleen. Het uitgangspunt is ‘iedereen doet mee’. Dat is ook de slogan van ons ondersteuningsplan. En als we dat vinden, dan moeten we daar ook naar handelen.”